NASA dời lịch bay tàu vũ trụ hàng tỷ USD

Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) quyết định lùi chuyến bay đầu tiên chở người lên vũ trụ của tàu con thoi Orion sang năm 2023 do những khó khăn nảy sinh trong quá trình phát triển.

NASA chi hàng tỷ USD cho dự án tàu vũ trụ Orion. Ảnh: NASA.

Trước đó, lịch bay của tàu Orion được NASA ấn định vào năm 2021. Tuy nhiên, những khó khăn bất ngờ phát sinh có thể dẫn tới nhiều sự trì hoãn nữa trong tương lai, BBC hôm 17/9 đưa tin.

Tàu Orion đã trải qua một chuyến bay thử nghiệm không người lái vào tháng 12 năm ngoái. Chuyến bay diễn ra gần như hoàn hảo. Tàu Orion quay quanh Trái Đất ở độ cao vài nghìn km, nhưng không sử dụng tên lửa đẩy thiết kế riêng cho nó. Tên lửa cực lớn mang tên Space Launch System (SLS) này vẫn đang trong quá trình phát triển.

Mạnh hơn nhiều tên lửa Saturn V trên tàu vũ trụ Apollo, SLS sẽ chính thức đi vào hoạt động trong chuyến bay không người lái của tàu Orion vào cuối năm 2018. Sau đó, bộ đôi sẽ được sử dụng để đưa các nhà du hành bay quanh Mặt Trăng và trở về Trái Đất trong chương trình thử nghiệm mang tên EM-2.

Các kỹ sư bắt tay vào chế tạo tàu Orion cho chuyến bay thử nghiệm không người lái vào năm 2018. Ảnh: NASA.

Sau khi xem xét tiến độ trong quá khứ và đánh giá những thách thức tương lai, các quan chức NASA nhận định một số vấn đề phần cứng và phần mềm có thể ảnh hưởng tới lịch trình đã định. Một vấn đề trong số đó là sự phụ thuộc vào việc tái sử dụng các linh kiện trong quá trình thử nghiệm. Nếu một linh kiện bị hỏng và cần thay mới, nhiều khả năng kinh phí sẽ tăng lên.

Một yếu tố không chắc chắn khác là khoang dịch vụ của tàu Orion do Cơ quan Vũ trụ châu Âu phụ trách chế tạo. Đây là bộ phận ở đuôi giúp đẩy tàu trong vũ trụ, dự kiến đi vào sử dụng lần đầu tiên trong chuyến bay thử nghiệm không người lái vào năm 2018 cùng với hệ thống SLS. Nếu xảy ra vấn đề về vận hành, việc chế tạo lại khoang dịch vụ có thể ảnh hưởng đến tiến độ của chương trình EM-2.

Bản vẽ tàu vũ trụ Orion. Ảnh: NASA.

Kinh phí tối thiểu mà NASA đề ra cho tàu vũ trụ Orion là 6,77 tỷ USD, tính từ tháng 10/2015 đến chuyến bay chở người đầu tiên năm 2023. Theo Robert Lightfood, quản trị viên của NASA, kinh phí phát triển tàu tính đến nay là 4,7 tỷ USD, chưa kể vài tỷ USD tiêu tốn trong quá trình lên ý tưởng thiết kế Orion và nguồn quỹ chế tạo SLS.

Tàu Orion sẽ bay trên quỹ đạo Trái Đất. Theo dự kiến, con tàu sẽ chở đoàn phi hành gia đi qua Trạm Vũ trụ Quốc tế, tới Mặt Trăng, các thiên thạch và có thể là sao Hỏa. Nhiệm vụ này sẽ đòi hỏi những công nghệ đặc biệt để hỗ trợ sinh sống trong vũ trụ và các thiết bị điện tử có thể hoạt động trong môi trường bức xạ mạnh.

Tên lửa Trung Quốc cùng lúc đưa 20 vệ tinh vào quỹ đạo

Trung Quốc hôm qua phóng thành công tên lửa đẩy Trường Chinh 6, lần đầu đưa cùng lúc 20 vệ tinh siêu nhỏ vào quỹ đạo.

Tên lửa đẩy Trường Chinh 6. Ảnh: Xinhua

Theo Xinhua, vụ phóng diễn ra vào 7h01 (giờ địa phương) tại Trung tâm phóng vệ tinh Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây. Đây là lần phóng vệ tinh thứ ba trong vòng 8 ngày của Trung Quốc.

Tên lửa đẩy Trường Chinh 6 là dòng tên lửa đẩy hạng nhẹ thế hệ mới của Trung Quốc, sử dụng nhiên liệu oxy lỏng (LOX) và dầu hỏa RP-1, là tên lửa đầy đầu tiên sử dụng nhiên liệu không độc và không gây ô nhiễm.

Thiết bị này do Viện nghiên cứu kỹ thuật tên lửa vận tải Trung Quốc phát triển. Nó gồm ba tầng, với thời gian phóng ngắn, giúp cắt giảm chi phí nhiên liệu dùng trong vận tải vũ trụ.

"Chúng tôi tin tưởng rằng, dòng tên lửa mới này sẽ nâng cao khả năng cạnh tranh của tên lửa vận tải Trung Quốc trên thị trường quốc tế. Nó cũng cải thiện khả năng tiếp cận không gian của chúng tôi", Zhang Weidong, trưởng ban thiết kế tên lửa, Viện Công nghệ Kỹ thuật Hàng không Vũ trụ Thượng Hải cho biết.

Trường Chinh 6 mang theo hàng chục vệ tinh nhỏ, với nhiều nhiệm vụ như truyền dẫn thông tin liên lạc, đo đạc số liệu vật lý khí quyển, điều hướng cho tàu vũ trụ. Dự kiến ngày 25/9, Trung Quốc tiếp tục phóng Trường Chinh 11. Số vụ phóng trong năm 2015 của Trung Quốc dự kiến là 14.

Trung Quốc đang tích cực theo đuổi chương trình phát triển không gian, với mục tiêu trở thành quốc gia thứ ba đưa phi hành gia lên Mặt Trăng năm 2025.

Cá sấu bạch tạng qua đời

Con cá sấu 28 tuổi mắc phải hội chứng di truyền hiếm có bộ da màu trắng qua đời tại một công viên thủy sinh ở Mỹ.

Cá sấu trắng có tên Spots khi còn sống ở Công viên thủy sinh Audubon, Mỹ. Ảnh:Jeff Strout

Công viên thủy sinh Audubon thuộc Viện Nghiên cứu Tự nhiên Audubon xác nhận cái chết của con cá sấu hiếm hôm 7/9, Nydailynews cho hay.

Nguyên nhân tử vong của con cá sấu có tên Spots vẫn chưa rõ ràng. Một nhóm bác sĩ thú y sẽ tiến hành khám nghiệm tử thi để kết luận.

"Spots cùng 16 con cá sấu mới nở khác được các công nhân Công ty Lousiana Land and Exploration phát hiện ở một đầm lầy tại Lousiana trong chuyến khảo sát thực địa năm 1986," thông báo của Công viên thủy sinh Audubon cho hay.

"Nhóm công nhân sau đó mang một vài cá thể tới Vườn thú Audubon. Spots được nuôi dưỡng ở Công viên thủy sinh Audubon từ khi cơ sở này mở cửa năm 1990."

Spots mắc phải hội chứng di truyền hiếm gặp Leucism làm suy giảm sắc tố da, khiến da nó có màu trắng. Theo CBS News hiện chưa đầy 15 con cá sấu ở Mỹ mắc phải hội chứng này.

Những con cá sấu mắc chứng Leucism gặp nhiều rủi ro khi sống trong tự nhiên, vì màu da bạch tạng khiến chúng dễ bị kẻ thù phát hiện và dễ bị tổn thương khi tiếp xúc ánh Mặt Trời.

Rich Toth, giám đốc điều hành Công viên thủy sinh Audubon cho biết, cơ hội sống sót của Spots trong môi trường hoang dã gần như bằng không. Do đó, ông tự hào vì công viên đã có cơ hội chăm sóc cho con vật hiếm gặp và có vẻ ngoài đẹp đẽ như vậy suốt 28 năm qua.

Spots mắc phải một hội chứng di truyền làm suy giảm các sắc tố da khiến nó sở hữu bộ da màu trắng bạch tạng. Ảnh: Công viên thủy sinh Audubon

Những cách chữa bệnh đáng sợ thời Trung Cổ

Thời Trung Cổ, con người được đốt trĩ bằng sắt nóng đỏ, khoan lỗ trên hộp sọ mà không có thuốc gây mê, dùng vật nhọn chọc bỏ thủy tinh thể.

Đốt trĩ bằng sắt nung nóng thời Trung Cổ. Ảnh: CC

Thực hiện các thủ thuật thiếu vệ sinh và không có thuốc gây tê, các quy trình chữa bệnh thời Trung Cổ thường gây nhiều đau đớn và để lại các di chứng nặng nề.

Đốt trĩ bằng sắt nung nóng

Các tài liệu thời Trung Cổ ghi lại việc bác sĩ dùng thanh sắt nung nóng đốt cháy búi trĩ để chữa trị cho bệnh nhân. Phương pháp này đã được Hippocrates nhắc đến ngay từ năm 400 trước Công nguyên: "Cho bệnh nhân nằm sấp, đặt một chiếc gối dưới bộ phận sinh dục, sau đó dùng các ngón tay nới rộng lỗ hậu môn càng nhiều càng tốt, làm nóng đỏ thanh sắt rồi đốt cháy búi trĩ cho tới khi khô lại và không còn phần nào sót lại."

Y thư này cũng mô tả, thầy thuốc sẽ "tìm thấy búi trĩ mà không gặp khó khăn gì, bởi chúng nhô ra như những chùm nho tối màu trong đường ruột, và khi bị phanh mở, hậu môn có thể phun máu."

Thời kỳ này, bệnh nhân còn chữa bệnh theo một cách khác là tìm tới cầu nguyện Thánh Fiacre, được cho là vị thần hộ mệnh cho những người bị bệnh trĩ. Tới thế kỷ 12, bác sĩ người Do Thái Moses Maimonides tìm ra một phương pháp mới ít đau đớn hơn cho bệnh nhân trĩ là ngâm mình trong bồn tắm.

Khoan hộp sọ

Việc khoan lỗ trên sọ người đã xuất hiện cách đây hàng nghìn năm với các bằng chứng có niên đại từ năm 6500 trước Công nguyên. Tới thời Trung Cổ, đây vẫn là một thủ thuật phổ biến. Trong khi các bác sĩ phẫu thuật cho rằng khoan mở hộp sọ sẽ giúp giảm áp lực cho não (nhằm chữa chứng động kinh, đau nửa đầu hay các rối loạn tâm thần), vẫn tồn tại niềm tin rằng phương pháp phẫu thuật này sẽ tống xuất quỷ dữ ra khỏi cơ thể người bị ám theo lỗ khoan trên đầu.

Khoan lỗ trên hộp so được thực hiện mà không có thuốc gây tê như ngày nay. Ảnh:Wellcome Trust

Bằng chứng về ca phẫu thuật khoan hộp sọ thời Trung Cổ được phát hiện năm 2004 ở hạt Yorkshire, Anh. Hộp sọ được xác định của một người đàn ông 40 tuổi, sống vào khoảng năm 900-1100.

Nạn nhân bị đập vào sau đầu, khiến phần bên trái phía sau hộp sọ nứt vỡ sâu nghiêm trọng. Sọ nạn nhân được mở một lỗ hình chữ nhật, dài 9-10 cm, làm giảm áp lực lên bộ não và cho phép gắp các đoạn xương vỡ ra. Sau đó, xương đầu lành lại, thể hiện qua các mô sẹo cứng. Ca phẫu thuật đã cứu sống người đàn ông.

"Nhiều khả năng ca phẫu thuật được thực hiện bởi một người chữa bệnh lưu động với những kỹ thuật khác thường, được kế thừa bằng truyền miệng. Bệnh nhân có thể đã tham gia một trận ẩu đả trong quán rượu, bị cướp hoặc gặp nạn trong cuộc thanh trừng do hận thù gia đình vào thời Trung Cổ," Simon Mays, một chuyên gia sinh học tại Trung tâm Di sản Khảo cổ Anh cho biết.

Đâm vật nhọn vào mắt chữa đục thủy tinh thể

Để chữa thuỷ tinh thể bị đục, các bác sĩ thời Trung Cổ đâm dụng cụ có đầu nhọn như dao hay cây kim lớn xuyên qua giác mạc, hút thủy tinh thể ra ngoài xuống đáy mắt. Các ca phẫu thuật thủy tinh thể nguy hiểm thời này chỉ thỉnh thoảng mới thành công, đa phần bệnh nhân bị nhiễm trùng hoặc tổn thương mắt nặng nề.

Xem ảnh chữa đục thủy tinh thể.

Sau này, kỹ thuật hút thủy tinh thể thay thế các vật cứng nhọn đầu bằng ống rỗng chọc vào màng cứng (sclera) màu trắng của mắt.

Thay máu

Thay máu là một trong những cách trị bệnh phổ biến nhất thời Trung Cổ, được áp dụng cho nhiều loại bệnh. Các bác sĩ thời đó nghĩ rằng máu dư thừa tích tụ trong cơ thể là nguyên nhân gây bệnh. Do đó, họ tin rằng loại bỏ một lượng máu lớn ra ngoài sẽ giải thoát con người khỏi bệnh tật.

Xem ảnh thay máu.

Bệnh nhân được thay máu bằng cách cho đỉa hút máu hoặc dùng dao rạch mở tĩnh mạch. Thay máu phổ biến tới mức phải đến nửa sau thế kỷ 19 các bác sĩ mới bắt đầu hoài nghi về hiệu quả của nó.

Mổ bắt con

Sinh nở đặc biệt nguy hiểm vào thời Trung Cổ, các thai phụ thường được yêu cầu thú tội trước khi lâm bồn để chuẩn bị cho cái chết đang treo lơ lửng. Thời kỳ này, liều thuốc giảm đau duy nhất cho người phụ nữ lúc sinh nở chỉ là thảo mộc và những lời cầu nguyện.

Xem ảnh mổ bắt con.

Ca mổ bắt con chỉ được thực hiện khi sản phụ đang hấp hối hoặc đã tử vong, với nguy cơ chết người rất cao. Một trong những ca mổ bắt con thành công đầu tiên được y văn ghi lại là vào năm 1610, do Jeremiah Trautman thực hiện tại Wittenberg, Đức.

Ống kim loại được đâm từ niệu đạo lên bàng quang để chữa chứng tắc tiểu. Ảnh: CC

Dùng ống kim loại thông tiểu

Tắc tiểu, hậu quả của bệnh giang mai, sỏi thận hay những căn bệnh truyền qua đường sinh dục được chữa trị bằng một ống kim loại. Ống được đâm xuyên từ niệu đạo lên bàng quang để đưa nước tiểu ra ngoài. Một bản mô tả trong tác phẩm Chirurgia của bác sĩ phẫu thuật người Anh John Arderne vào thế kỷ 14 còn mô tả lại một ca chữa sỏi thận bằng phương pháp này:

"Nếu trong bàng quang có sỏi, làm theo các bước sau: Để một người lực lưỡng ngồi trên một cái ghế dài và đặt chân trên ghế đẩu; bệnh nhân ngồi trên đùi người đó, hai chân buộc lên cổ với dây băng hoặc giữ cố định trên vai của các phụ tá. Bác sĩ đứng trước bệnh nhân, cho hai ngón tay phải vào hậu môn bệnh nhân, ấn bàn tay trái vào vùng bụng dưới của bệnh nhân. Bác sĩ dùng các ngón tay kiểm tra vùng bàng quang, nếu phát hiện vật thể tròn và cứng thì đó chính là hòn sỏi trong bàng quang. Nếu muốn lấy sỏi thận ra ngoài, cần tuân theo thực đơn nhẹ và nhịn ăn trong hai ngày.

Vào ngày thứ 3, xác định vị trí viên sỏi, đưa sỏi xuống cổ bàng quang, tại lối ra với 2 ngón tay bên trên hậu môn, rạch một đường theo chiều dọc của ống thông và lấy viên sỏi ra ngoài".

Những loài cây độc nhất thế giới

Bên cạnh những loài cây có công dụng tuyệt vời đối với con người, cũng có nhiều loài cây chứa độc tính gây tác hại khôn lường.

 

Ấu tàu (Aconitum). Ảnh: Wikipedia
Năm 2014, một thợ làm vườn ở Anh chết vì suy đa tạng đầy bí hiểm. Những bằng chứng thu thập được trong quá trình điều tra cho thấy người này chết bởi một loài cây có hoa khá phổ biến thuộc họ Mao lương tên là ấu tàu(Aconitum), có hoa giống như mũ trùm đầu của thầy tu. Nó còn được đặt cho những cái tên dữ dằn khác như "bả sói", "mũ quỷ" hay "nữ hoàng độc dược".

Cả rễ và lá cây ấu tàu đều chứa độc tố thần kinh có thể hấp thụ qua da. Triệu chứng ngộ độc ban đầu là cảm giác ngứa ran và tê dại tại điểm tiếp xúc, hoặc nôn mửa dữ dội và tiêu chảy nếu ăn phải. Không chỉ gây rối loạn tiêu hóa trầm trọng, chất độc cũng làm chậm nhịp tim dẫn đến tử vong.

Năm 2010, một người đàn ông tên là Lakhvir Singh đã bị kết tội giết người vì bỏ ấu tàu Ấn Độ vào món cà ri của người tình.

 

 

Ngò tây khổng lồ (Heracleum mantegazzianum). Ảnh: Nigel Cattlin/Alamy 
Ngò tây khổng lồ gây độc cho các loài động vật theo hình thức quang độc tính. Hóa chất do cây tiết ra khi tiếp xúc với da và phản ứng với ánh sáng mặt trời sẽ gây bỏng.

Về mặt lý thuyết, các cây sinh ra độc tố để tự vệ, chống lại côn trùng và các vi sinh vật cũng gây hại. Một số loài cây "thân thiện" như cà rốt, cần tây và chanh cũng có thể làm rộp da trong những điều kiện nhất định.

 

 

Quả Manchineel (Hippomane mancinella). Ảnh: Stefano Paterna/Alamy

Một trong những loài cây không thể động vào, và hiện chiếm danh hiệu loài cây độc nhất thế giới là Manchineel (Hippomane mancinella). Chúng mọc ở miền bắc Nam Mỹ cho đến Florida Everglades và khắp vùng Caribbe. Ở một số nơi có cây này sinh sống, người ta phải sơn chữ thập đỏ để cảnh báo.

 

 

Biển cảnh báo không được ăn quả và đứng trú mưa dưới cây Manchineel. Ảnh: Chris/Alamy
Cây này tiết ra thứ nhựa màu trắng đục như sữa chứa chất phorbol gây kích ứng mạnh, chỉ cần chạm nhẹ cũng gây bỏng da. Trú mưa dưới tán cây cũng có thể gây nguy hiểm bởi nhựa cây dù đã pha loãng cũng có thể gây mẩn ngứa kinh khủng.

Đốt cây cũng là một hạ sách bởi khói bốc ra từ cây có thể tạm thời gây mù và các chứng khó thở nghiêm trọng.

 

 

Hoa và lá cây thầu dầu (Ricinus communis). Ảnh: Stocksnapper/Alamy

Một trong những loài cây không nên nếm thử là cây thầu dầu (tên khoa học là Ricinus communis). Đây là loài cây bụi được ưa trồng làm cảnh trong vườn bởi lá cây có nhiều màu từ xanh đến tím, hình thù giống lá cọ và hạt có đầu nhọn trông rất khác biệt.

 

 

Hạt thầu dầu. Ảnh: INSADCO/Alamy

Dầu thầu dầu, thường được dùng để rửa ruột khẩn cấp, được chiết xuất từ loại hạt này. Tuy nhiên, trong hạt có chứa chất ricin cực độc.

Sau khi chiết xuất phần dầu có dược tính nhuận tràng, phần bã còn lại của hạt thầu dầu chứa một hỗn hợp chất độc cực mạnh. Chất ricin gây chết người bởi nó can thiệp vào quá trình trao đổi chất của tế bào cần thiết để duy trì sự sống. Chu trình sản sinh các protein cần thiết bị cản trở khiến tế bào bị chết đi. Nạn nhân có thể nôn mửa, tiêu chảy và co giật một tuần trước khi chết vì suy tạng.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể trồng thầu dầu trong vườn mà không lo bị ngộ độc. Vỏ ngoài của hạt thầu dầu khá cứng. Nếu chẳng may nuốt nguyên cả hạt, nó sẽ đi qua hệ tiêu hóa mà không gây nguy hiểm gì. Người lớn phải nhai và nuốt 5 hạt thầu dầu mới đủ liều gây tử vong, nhưng với trẻ em thì một hạt là đủ. Chất ricin nguy hiểm nhất khi ở dạng tinh chất và bị tiêm vào người.

 

 

Cây cam thảo dây. Ảnh:Wikipedia

Cam thảo dây là loại cây họ đậu có danh pháp khoa học là Abrus precatorius, mọc nhiều ở vùng nhiệt đới. Hạt của chúng trông rất đẹp và thường có màu đỏ với một đốm đen. Người ta dùng hạt làm vòng tay, vòng cổ hoặc đồ trang trí. Chúng thậm chí còn xuất hiện tại cửa hàng lưu niệm của vườn bách thảo trong tòa nhà Eden Project ở Anh.

Abrin cũng có độc tính giống ricin nhưng còn mạnh hơn khi ở dạng nguyên chất. Tuy nhiên, hạt đậu này có vỏ cứng nên ngăn được độc tố thâm nhập vào cơ thể. Có trường hợp nạn nhân ăn phải hạt đậu xay thành bột nhưng được chữa trị kịp thời nên thoát chết.